Sprong naar de vrijheid

“We werden uitgescholden. Het voelde alsof we gewoon onder plicht deden, maar we kregen er van alle kanten van langs. West-Berlijners schreeuwden naar ons, demonstranten uit het oosten schreeuwden naar ons. Wij stonden in het midden… Voor mij als jonge agent was het verschrikkelijk.” En toen sprong korporaal Hans Conrad Schumann over het prikkeldraad. Fotograaf Peter Leibing klikte hem de geschiedenisboeken in. Over de wereldberoemde foto, een passend monument en een mekkerend stadsbestuur.

De 19-jarige Hans Conrad Schumann kwam net van de politieacademie in Saksen en was één van de 4000 DDR-soldaten die met succes solliciteerden voor een verplaatsing naar Berlijn. Aangekomen in de grote stad, was hij verbaasd dat vooral de Oost-Berlijners hem met wantrouwen aankeken. Hij bewaakt op 15 augustus 1961 de gedenkwaardige grens tussen Oost- en West-Berlijn aan de Bernauer Strasse.
 
Schumann staat tegen een betonnen gevel op de hoek van de Bernauer en de Ruppiner Strasse, met zijn machinegeweer over de schouder geslagen. Kettingrokend blikt hij zo nu en dan schichtig naar het westen. Hij ziet vooral jonge mensen, zoals hij zelf ook is. In delen van de Bernauer Strasse zijn grote betonblokken geplaatst om de grens te beschermen. Schumann moet het echter doen met een rol prikkeldraad, minder dan een meter hoog, tussen hem en ‘de vijand’ in het westen.
 
“Kom dan! Kom dan hier!” De demonstranten aan de andere kant van het prikkeldraad lezen de angst in Schumanns ogen. Zijn onzekerheid groeit elke seconde. Peter Leibing (20), beginnend fotograaf, kijkt mee. “Ik had hem al meer dan een uur in de peiling en had het gevoel dat hij zou gaan springen. Het was een soort instinct.” De lokroep uit het westen zwelt aan. “Kom dan! Kom dan!”
 
Ineens werpt Schumann zijn sigaret weg. Hij rent naar de afzetting, duwt zijn geweer opzij en springt naar het westen. Leibings beroemde foto, ironisch genoeg gemaakt met een Oost-Duitse Exakta-camera, legt dit beroemde moment haarzuiver vast. Schumann, met helm en laarzen, vereeuwigd middenin de sprong. Met één voet op het prikkeldraad, zijn gezicht vol concentratie, symbolisch springend over de kunstmatige en onmenselijke grens tussen Oost en West.

“Bij een paardenrace in Hamburg leerde ik hoe je een sprong moet vastleggen”, legde Leibing later uit. “Indrukken als het dier springt, en loslaten als het boven de hindernis is. Toen kwam hij. Ik drukte en dat was dat.” Het feit dat Leibing slechts tijd had voor één enkel shot, maakt de foto extra bijzonder.

Deze gebeurtenis staat opgetekend in het zeer lezenswaardige ‘The Berlin Wall’ van Frederick Taylor. Het fragment is hier, met enige aanpassingen, uit het Engels vertaald.

Sinds afgelopen vrijdag is van de foto een monument te zien aan de Bernauer Strasse, gemaakt op verzoek van de burgers van Berlijn. Zowel Senaat als Herdenkingscomité betreuren het nieuwe monument. Zij vinden het niet passen in het beeld van het monument. Bovendien kan het beeld “de schijn opwekken van verering van DDR-grenstroepen”. Dat het beeld überhaupt geplaatst is, is te danken aan een voorstander. Deze stelde een stuk privéterrein beschikbaar. Dit verklaart de eenzame setting: in een vergeten stuk land op een paar honderd meter van het Muurmonument, doet Schumann nogmaals zijn sprong naar de vrijheid. Voor een vervallen gebouw, wellicht ‘zijn’ betonnen gevel tussen Oost en West.

De wereldberoemde foto van Peter Leibing: Schumanns sprong naar de vrijheid

Het monument Mauerspringer

De setting is troosteloos